خدای آب های پاک

خرداد یا هئوروتات Haurvatat به معنی تمامیت، كلیت و كمال است و مظهری است از مفهوم نجات برای افراد بشر. از كارهای عمده اوحمایت از آب است و شادابی گیاهان از اوست. همچنین خرداد مظهر تندرستی و سلامتی است.

خرداد همواره در متون همراه مرداد، امشاسپند مادینه دیگر ذكر می شود. این دو امشاسپند با آب و گیاه ارتباط دارند. از آن جا كه پاره ای از مراحل آفرینش مثل آب و گیاه به گونه ای طبیعی جفت اند، پس پاسداران آنان نیز، خرداد و مرداد، بیشتر اوقات با هم می آیند. هدایای آنان ثروت و رمه چهار پایان است، به گونه ای كه این دو نماینده آرمان های نیرومندی، سر چشمه زندگی و رویش هستند. هماوردان خاص آنها، دیوان‌ «گرسنگی» و «تشنگی» اند. همكاران خرداد، ایزد تیشتر و باد و فروهر پرهیزكاران هستند. خرداد امشاسپند در دوران حمله اهریمن، آب را به یاری فروهرها می ستاند. به باد می سپارد و باد آن را به شتاب به سوی كشورها می برد و به وسیله ابر می باراند

. در نامگذاری ماه ها، خرداد و مرداد در دو طرف ماهی هستند كه نماد آن تیر یا تیشتر است و تیشتر ایزد باران است. در این جا هم ارتباط میان دو امشاسپند را با آب می بینیم. افزون بر این، در ملكوت خداوند، تندرستی و زندگی جاودان زیر نظر این دو امشاسپند بهره آدمی خواهد شد.
در بندهشن Bundahisn (=آغاز آفرینش) ، یكی از كتاب های پهلوی كه بر اساس ترجمه ها و تفسیرهای اوستا تدوین یافته و در بردارنده اسطوره های مربوط به آفرینش، تاریخ اساطیری و واقعی ایرانیان، جغرافیای اساطیری و حتی نجوم و ستاره شناسی است، درباره این امشاسپند آمده است: «خرداد سرور سال ها و ماه ها و روزهاست؛ ]و این[ از این روی است كه او سرور همه است. او را آب مایملك دنیوی است. هستی، زایش و پرورش همه موجودات جهان از آب است و زمین را نیز آبادانی از اوست. چون اندرسال، ]اگر[ نیك شاید زیستن، به سبب خرداد است... او كه آب را رامش بخشد یا بیازارد، آن گاه، خرداد ]از او[ آسوده یا آزرده بود. او را همكار، تیر و باد و فروردین است.»

در یشتها، یکی از بخش های اوستا، كتاب مقدس زردشتیان، كه در ستایش و نیایش ایزدان است، فقط برای دو امشاسپند، اردیبهشت و خرداد، هر یك یشتی جداگانه موجود است. خرداد یشت در ستایش خرداد امشاسپند، چهارمین یشت اوستاست كه متاسفانه آسیب زیادی دیده و بسیاری از كلمات آن از بین رفته یا ناخواناست. تفسیر پهلوی آن هم كه ممكن بود تا اندازه ای كلید فهم آن باشد، امروزه در دست نیست. اما در آن چه باقی مانده، در یازده بند، به یاد كردن از امشاسپندان به ویژه خرداد سفارش شده. چون یاد آنان دیوان را دور می سازد و یاد خرداد، به خصوص دیو نسو (=دیو فساد و گندیدگی) را می راند. دراین یشت، به صراحت آمده كه خداوند امداد و رستگاری و رامش و سعادت را از طرف امشاسپند خرداد به مرد پاكدین می بخشد. در بند ده این یشت می خوانیم: «برای فروغ و فرّش من او را، امشاسپند خرداد را با نماز بلند (و) با زوهر (1 ) می ستاییم، ما می ستاییم امشاسپند خرداد را با هوم (2 ) آمیخته به شیر، با برسم(3 ) با زبان خرد، با پندار و گفتار و كردار، با زوهر و با كلام بلیغ. »